Obserwacje i astrofotografia

🪐 Blue Origin rozwija działalność w Polsce

Amerykańska firma kosmiczna Blue Origin rozwija swoją obecność w Polsce. W Krakowie zarejestrowano dwie spółki powiązane z przedsiębiorstwem Jeffa Bezosa, a oferty pracy wskazują, że lokalny zespół ma uczestniczyć w rozwoju zaawansowanych technologii elektronicznych i systemów łączności satelitarnej.

Z dostępnych danych wynika, że Blue Origin Poland II została zarejestrowana 28 września 2026 r., a Blue Origin Poland – 8 października br. Oba podmioty działają w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, a ich kapitał zakładowy wynosi po 5 tys. zł. Siedziby obu spółek mieszczą się pod tym samym adresem – przy ul. Wielickiej 28 w Krakowie.

Wśród zgłoszonych obszarów działalności podmiotów wymieniono m.in. telekomunikację przewodową, bezprzewodową i satelitarną, komunikację internetową oraz usługi informatyczne. W zarządach obu spółek zasiadają Paul Thomas Weber i Jordan Gabriel Snow.

Rejestracja spółek potwierdza formalną obecność Blue Origin w Polsce. Więcej informacji o technicznym profilu krakowskiego zespołu można znaleźć w oficjalnych ofertach pracy firmy. Blue Origin poszukuje specjalistów zajmujących się m.in. projektowaniem i weryfikacją układów scalonych ASIC Application-Specific Integrated Circuit), systemami wbudowanymi oraz rozwojem oprogramowania.

Z ogłoszeń wynika, że część planowanych prac ma być związana z projektem TeraWave, czyli rozwijaną przez Blue Origin infrastrukturą łączności satelitarnej. Wśród zadań wymieniono opracowywanie układów scalonych dla systemów komunikacyjnych, w tym modemu o wysokiej przepustowości i cyfrowego układu kształtowania wiązki. Zgodnie z jedną z ofert zakończenie etapu projektowania układu scalonego i przekazanie jego projektu do produkcji tape-out) zaplanowano na 2027 r.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 RCW 86: historyczna pozostałość po supernowej

W roku 185 naszej ery chińscy astronomowie zarejestrowali pojawienie się nowej gwiazdy w asteryzmie Nanmen – obszaru nieba rozpoznanego na nowoczesnych mapach jako część południowego gwiazdozbioru Centaura (Centaurus). Nowa gwiazda była widoczna przez kilka miesięcy i jest uważana za najwcześniejszą zarejestrowaną supernową.

Widoczne na tym teleskopowym zdjęciu z XXI wieku kosmykowe zarysy słabej mgławicy emisyjnej to pozostałości owej historycznej, gwiezdnej eksplozji. Poszarpany, lecz z grubsza okrągły obraz mgławicy, skatalogowanej jako RCW 86, przedstawia międzygwiazdowy gaz, zjonizowany przez wciąż rozchodzącą się falę uderzeniową supernowej.

Obrazy z teleskopów kosmicznych wskazują na wyraźną obecność żelaza w RCW 86 oraz brak śladów gwiazdy neutronowej, czy też pulsara wewnątrz pozostałości, co sugeruje, że supernowa należy do typu Ia. W odróżnieniu od zapadnięcia się jądra masywnej gwiazdy, supernowa typu Ia jest termojądrowym wybuchem na białym karle, który gromadził materię swojego towarzysza w układzie podwójnym.

Ta pozostałość po supernowej znajduje się blisko płaszczyzny naszej Drogi Mlecznej, co w połączeniu ze znacznymi rozmiarami kątowymi (większymi, niż tarcza Księżyca) oraz słabym świeceniem powoduje, że nie można jej dostrzec gołym okiem. RCW 86 znajduje się w odległości około 8000 lat świetlnych i ma rozmiary około 100 lat świetlnych.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Japońska Agencja Eksploracji Aerokosmicznej (JAXA) wystrzeliła sondę MMX w kierunku Fobosa, największego księżyca Marsa. Misja, będąca wspólnym przedsięwzięciem NASA, ESA, CNES i DLR, ma na celu po raz pierwszy sprowadzić na Ziemię próbki gleby z Fobosa.

Statek kosmiczny MMX (Martian Moons eXploration) został wystrzelony 20 października o godzinie 4:41 czasu japońskiego (22:41.Rakieta nośna H3 wystartowała z Centrum Kosmicznego Tanegashima. Około 71 minut później statek kosmiczny oddzielił się od rakiety i kontynuował podróż na Marsa.

Kluczowym celem naukowym misji jest rozwiązanie długotrwałej debaty na temat pochodzenia Fobosa i Deimosa. Istnieją dwie główne hipotezy: pierwsza głosi, że te małe, nieregularnie ukształtowane obiekty to asteroidy przechwycone przez grawitację Marsa; druga, że powstały z odłamków wyrzuconych na orbitę w wyniku silnego zderzenia między starożytnym, większym obiektem a Marsem. Analiza składu chemicznego i mineralnego próbek powinna pomóc naukowcom ustalić pochodzenie księżyców Marsa. Ponadto, ponieważ Fobos znajduje się bardzo blisko Marsa, zebrane próbki mogą zawierać cząstki materii marsjańskiej, dostarczając dodatkowych informacji na temat ewolucji planety.

Sam statek kosmiczny MMX waży około 4,5 tony, a jego panele słoneczne mają rozpiętość 9 metrów. Lot na Marsa potrwa około dziesięciu miesięcy. Wejście na orbitę wokół Marsa planowane jest na sierpień 2027 roku, a przejście na quasi-satelitarną orbitę wokół Fobosa na wrzesień. Na tej orbicie stacja będzie krążyć wokół Marsa wraz z jego księżycem, pozostając blisko niego. Umożliwi to szczegółowe badanie powierzchni Fobosa i wybór potencjalnych miejsc lądowania.

Kolejnym etapem eksploracji powierzchni będzie lądowanie małego łazika Idefix, opracowanego przez inżynierów francuskich i niemieckich. Na początku 2029 roku 25-kilogramowy łazik oddzieli się od stacji. Ze względu na wyjątkowo słabą grawitację Fobosa (około 2000 razy słabszą niż ziemska), łazik zostanie zrzucony z wysokości około 40 metrów i wykona kilka skoków przed rozłożeniem kół. Głównym zadaniem łazika jest przeprowadzenie rozpoznania gruntu i pomoc w wyborze bezpiecznego miejsca lądowania dla modułu głównego, planowanego na 2030 rok. Podczas jednego lub dwóch krótkich lądowań stacja ma zebrać co najmniej 10 gramów materiału z głębokości do kilku centymetrów, za pomocą dwóch różnych próbników.

Powrót próbek na Ziemię planowany jest na 2031 rok. Kapsuła zawierająca glebę ma wylądować w Australii. Chociaż 10 gramów to bardzo mała ilość, naukowcy podkreślają, że nawet pojedyncze ziarenka mogą dostarczyć bezcennych danych, ponieważ najdokładniejsze instrumenty laboratoryjne są zbyt duże i skomplikowane, aby wysłać je w kosmos. Misja będzie również testować technologie powrotu statków kosmicznych z Marsa, co może być przydatne w przyszłych wyprawach bezzałogowych i załogowych.

https://t.me/astroobserwacje

🗞️ Rosyjski satelita zbliżył się do amerykańskiego satelity obrazowania radarowego

Rosyjski satelita Kosmos 2612 mógł minąć amerykański satelita ICEYE-X36 w odległości około 26 metrów. Zdarzenie miało miejsce około godziny 16:07 UTC.

Satelita ICEYE-X36, należący do komercyjnego dostawcy obrazów radarowych, był wcześniej śledzony przez Kosmos 2612. Obecnie oba obiekty oddalają się od siebie.

🧭 @monitor_strategiczny
💬 t.me/polski_monitor

🪐 Polski producent satelitów Creotech planuje 10-krotnie zwiększyć moce do 2029

Producent satelitów zamierza w 2029 roku otworzyć nową fabrykę w województwie mazowieckim, zdolną produkować rocznie 40 satelitów różnych typów lub 100 egzemplarzy jednego modelu. Obecnie zakład w Piasecznie pod Warszawą wytwarza 10 satelitów rocznie.

Creotech, który sam nie buduje rakiet, konsekwentnie wyklucza amerykańskie podzespoły z własnych satelitów, aby ominąć przepisy USA dotyczące eksportu uzbrojenia. Zgodnie z tymi regulacjami Waszyngton może zablokować sprzedaż satelity zawierającego nawet niewielki amerykański komponent.Firma wciąż jednak polega na amerykańskich rakietach. SpaceX wyniósł na orbitę wszystkie cztery satelity zbudowane przez Creotech na potrzeby polskiego wojskowego programu MikroGlob.

Creotech Instruments produkuje obecnie małe satelity i mikrosatelity, zwykle ważące od 10 kg do kilkudziesięciu kilogramów. Wykorzystuje do tego własną rodzinę modułowych platform Hypersat.Do portfolio firmy należą m.in. platforma obserwacji Ziemi HyperSat oraz modele Seagull, Eagle 2.0 i Nano 2.0, a także konstelacje PIAST i MikroGlob, zbudowane dla polskiej Agencji Uzbrojenia i wyniesione na orbitę w tym miesiącu.

Spółka współpracuje też z ESA i dostarcza platformy oraz podsystemy do misji takich jak Comet Interceptor, JUICE (Jupiter Icy Moons Explorer), LISA (Laser Interferometer Space Antenna), Plasma Observatory czy księżycowa misja Twardowski, której celem jest mapowanie powierzchni Księżyca.

prezes firmy Grzegorz Brona zapowiedział, że w najbliższych tygodniach Creotech zacznie otwierać spółki zależne we Francji i w Niemczech. Firma stawia sobie też za cel budowę satelitów o masie 500 kg do 2032 roku

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Obejrzeliśmy już różne tranzyty Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS): przed tarczą Księżyca ,przed tarczą Słońca, przed tarczą Jowisza...

A teraz oto tranzyt ISS przed tarczą Saturna!
Uwiecznienie takiego zjawiska nie jest łatwe. Jest to rzadkie wydarzenie, obserwowane w bardzo wąskim pasie – dosłownie 58 metrów, a czas trwania tranzytu to zaledwie 0,0077 sekundy.

Stacja kosmiczna wydaje się niezwykle duża w porównaniu z planetą. W rzeczywistości ISS, znajdująca się na wysokości około 400 km, wydaje się obiektem o średnicy 27 cali. A Saturn, oddalony o 1,3 miliarda km od nas, ma średnicę kątową 22 cali.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Prędkość światła wokół Ziemi i do Księżyca

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Polska buduje satelitę do zadań specjalnych

W ostatnich dniach rosyjskie manewry na orbicie okołoziemskiej zwróciły uwagę na zdolności w zakresie RPO Rendezvous and Proximity Operations), czyli operacji zbliżeniowych prowadzonych w pobliżu innych obiektów kosmicznych. Technologie umożliwiające m.in. inspekcję i serwisowanie satelitów rozwijane są również w Polsce,

W ostatnich latach Polska znacząco rozwinęła swoje zdolności kosmiczne, szczególnie w obszarze rozpoznania satelitarnego. Polacy tworzą również technologie z zakresu RPO. Przykładem jest program RAVEN (Rendezvous And Proximity Vehicle for ENabling multi-mission), który jest rozwijany w ramach programu Future Launchers Preparatory Programme (FLPP) Europejskiej Agencji Kosmicznej.

Projekt prowadzi polskie konsorcjum, którego liderem jest PIAP Space. Uczestniczą w nim również Creotech Instruments, Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa, Wojskowa Akademia Techniczna, GMV Polska, WB Space, Space scAvengers oraz Zaitra. Wsparcie instytucjonalne i merytoryczne zapewniają Polska Agencja Kosmiczna (POLSA), Ministerstwo Rozwoju i Technologii oraz Ministerstwo Obrony Narodowej.

Celem przedsięwzięcia jest rozwój technologii dla satelity wielozadaniowego, który mógłby wykonywać złożone manewry w pobliżu innych obiektów, prowadzić ich inspekcję, a w dalszej perspektywie wspierać operacje transportowe i serwisowe na orbicie.

Projekt znajduje się obecnie w fazie B1, obejmującej szczegółową definicję koncepcji misji i wymagań systemu. Pierwsza misja demonstracyjna, RAVEN DEMO I, jest planowana na 2029 r. Jej zadaniem będzie przetestowanie kluczowych technologii w warunkach kosmicznych.

Wśród przewidywanych elementów demonstracji znajdują się zmiany orbity, manewry fazujące oraz kontrolowane operacje w bliskiej odległości od innych obiektów. Program zakłada przeprowadzenie trzech misji demonstracyjnych do 2034 roku. W dłuższej perspektywie zdobyte kompetencje mogą znaleźć zastosowanie w logistyce orbitalnej, inspekcji satelitów i rozwoju usług serwisowych.

PIAP Space wskazuje również na zastosowania technologii RPO w obszarze bezpieczeństwa. W oficjalnym komunikacie firma wymienia m.in. aktywne „odstraszanie” niepożądanych obiektów na orbicie.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Mgławica NGC 6165, znana również jako „Jajo Smoka”

Jest to chmura gazu i pyłu otaczająca jasną gwiazdę HD 148937.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Model komputerowego rozkładu obiektów kosmicznych w bliskiej odległości od Ziemi

Według danych NASA, 95% tych obiektów to kosmiczne śmieci, natomiast pozostałe 5% stanowią działające satelity, małe asteroidy i inne obiekty.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Feniks rodem z popiołów białego karła. Niob rozwiązuje zagadkę układu HS 0209+0832

Większość znanych planet pozasłonecznych to obiekty pierwszej generacji, uformowane wraz ze swoimi gwiazdami z pierwotnego obłoku gazu i pyłu. W najnowszej publikacji na łamach prestiżowego czasopisma Nature Astronomy międzynarodowy zespół astronomów pod kierunkiem badaczy z University of Warwick ogłosił teraz odkrycie obiektu bez precedensu: kandydata na planetę drugiej generacji, która ukształtowała się nie z mgławicy macierzystej, lecz z popiołów odrzuconych przez umierającą gwiazdę.

Mowa tutaj o obiekcie planetarnym, który krąży wokół białego karła HS 0209+0832, oddalonego od Ziemi o zaledwie 270 lat świetlnych. Ten pozornie zwyczajny obiekt w rzeczywistości rozwiązuje astronomiczną zagadkę nierozstrzygniętą od niemal trzech dekad.

Początki tej sprawy sięgają 1999 roku, gdy Kosmiczny Teleskop Hubble’a zarejestrował w widmie HS 0209+0832 około stu zagadkowych linii absorpcyjnych, których ówcześni badacze nie potrafili zidentyfikować. Współczesna, ponowna analiza spektroskopowa ujawniła obecność miedzi, cynku oraz pierwiastka kluczowego dla rozwiązania problemu: niobu, którego stężenie okazało się ponad 1000 razy wyższe niż w naszym Słońcu.

Pomiary fotometryczne zrealizowane m.in. przez teleskop kosmiczny TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) ujawniły falowe wahania jasności gwiazdy, wskazujące na obecność gazowego olbrzyma o rozmiarach zbliżonych do Jowisza. Planeta obiega pozostałość po gwieździe co zaledwie 4,4 dnia po orbicie 25-krotnie ciaśniejszej niż orbita Ziemi wokół Słońca, co niemal na pewno wymusiło synchronizację obrotu z obiegiem (obrót synchroniczny), co oznacza, że część powierzchni jest stale oświetlona, a część wiecznie skąpana w ciemności. Choć biały karzeł liczy sobie zaledwie 5 milionów lat, wciąż pozostaje rozżarzony do temperatury efektywnej około 35 000°C. Promieniowanie to dosłownie „suszy” planetarnego towarzysza: gazowy olbrzym traci materię w tempie około miliarda kilogramów na sekundę, formując kometarny warkocz opadający z powrotem na powierzchnię gwiazdy i zamykając swoisty cykl materii.

O ile zjawisko opadania rozerwanych planetoid czy reliktów pierwotnych układów planetarnych na białe karły było obserwowane wielokrotnie, o tyle HS 0209+0832 stanowi pierwszy przypadek, w którym gwiazda akreuje materię z obiektu, który powstał z jej… cóż, szczątków. Według głównego autora publikacji, Jamiego Williamsa z University of Warwick, w miarę jak biały karzeł będzie stopniowo stygł i ustabilizuje swoją temperaturę, planeta ma duże szanse na przetrwanie, wchodząc na miliony lat w strefę stabilnej ekosfery. Odkrycie to redefiniuje pojęcie ewolucji gwiazdowej, dowodząc, że odrzucenie powłok przez gwiazdę podobną do Słońca nie musi oznaczać definitywnego końca układu planetarnego, lecz może posłużyć jako budulec dla zupełnie nowego świata.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Co się stało z gazem w tych galaktykach karłowatych?

Autor niedawno opublikowanego badania, obecnie student Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, Julian Shapiro, poważnie zainteresował się astronomią jeszcze w szkole średniej. Wtedy to zauważył w danych przeglądu ID-MAGE trzy niezwykłe galaktyki karłowate — Shapiro Dwarf I, II i III, w których z jakiegoś powodu ustał proces formowania się gwiazd.

Jest to zaskakujące: zwykle odizolowane galaktyki karłowate, takie jak Shapiro Dwarf I, II i III, zachowują gaz niezbędny do narodzin nowych gwiazd. A zatrzymanie formowania się gwiazd częściej obserwuje się w pobliżu masywnych galaktyk, które mogą "odciągać" gaz od galaktyk karłowatych.

Jako możliwe wyjaśnienie, Shapiro widzi scenariusz tzw. "backsplash": kiedyś te galaktyki mogły przelecieć w pobliżu masywnego sąsiada. Interakcja z jego otoczeniem pozbawiła je gazu, a interakcja grawitacyjna później odrzuciła je daleko na zewnątrz. Jednym z potencjalnych winnych jest galaktyka Wir (M101). Jednak Shapiro DG-II może być towarzyszem galaktyki spiralnej NGC 5585. Aby odróżnić te scenariusze, konieczne jest dokładniejsze określenie odległości do tych obiektów.

Kosmologiczny model ΛCDM przewiduje, że takie galaktyki mogą być dość powszechne, ale znalezienie przekonujących przykładów stosunkowo blisko nas okazało się trudne. Te trzy nowe obiekty to na razie tylko kandydaci, a nie ostateczne potwierdzenie takiego scenariusza.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Niesamowita praca astrofotografów! Odkryta przez nich wcześniej mgławica planetarna o nazwie PaStDr 8 okazała się otoczona rozległą powłoką!

Prawie dokładnie 5 lat temu astrofotografowie Dana Patchick, Xavier Strottner i Marcel Drechsler odkryli asymetryczną mgławicę planetarną, której średnica na niebie jest dwukrotnie większa od średnicy pełnego Księżyca. Teraz, dzięki bardziej szczegółowym zdjęciom wykonanym przez zespół Echoes of the South, okazało się, że mgławica posiada dodatkową powłokę, która świeci głównie w linii podwójnie zjonizowanego tlenu (na kolor niebieski).Skąd pochodzi ta słaba powłoka? Jest całkiem możliwe, że jest to proto-mgławica planetarna

Kolejnym elementem, który przyciąga uwagę, są delikatne czerwone (wodór) włókna. To tylko mały fragment naprawdę gigantycznego pozostałości po wybuchu supernowej G354.0−33.5. Jej rozmiary sięgają 11° × 14°

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Księżyc się kurczy: naukowcy obliczyli, o ile stał się mniejszy

W ciągu ostatnich 400–800 milionów lat promień tego satelity zmniejszył się o około 45 metrów. Do takiego wniosku doszli naukowcy, którzy opracowali mapę ponad 10 tysięcy młodych uskoków.

Wnętrze Księżyca stygnie i kurczy się, a jego twarda skorupa pęka – ten proces prawdopodobnie trwa do dziś.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Inauguracja teleskopów LST. Polacy mają w tym swój udział

Ponad 250 naukowców z całego świata świętowało inaugurację teleskopów Large-Sized Telescope (LST) w ośrodku CTAO-Północ w Obserwatorium Roque de los Muchachos na kanaryjskiej wyspie La Palma (Hiszpania). Ukończenie budowy tego systemu to przełom w światowej obserwacji wszechświata.

Rozruch LST na Wyspach Kanaryjskich 15 października to – jak podał Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk (IFJ PAN) – kluczowy krok w kierunku pełnego uruchomienia działalności Obserwatorium CTAO , czyli Obserwatorium Sieci Teleskopów Czerenkowa), przeznaczonego do obserwacji promieniowania gamma.Jak opisał IFJ PAN, każdy teleskop systemu jest wyposażony w zwierciadło o średnicy 23 m i ultraszybkie kamery.

W nadchodzących latach teleskopy LST będą służyć do badania fundamentalnych zagadnień astrofizyki, fizyki cząstek elementarnych i kosmologii, takich jak natura ciemnej materii, pochodzenie promieniowania kosmicznego albo mechanizmy działania ekstremalnych akceleratorów cząstek we wszechświecie. W materiale prasowym podano, że realizacja projektu była możliwa dzięki partnerstwu międzynarodowemu instytucji z Brazylii, Bułgarii, Czech, Chorwacji, Francji, Hiszpanii, Japonii, Niemiec, Polski, Szwajcarii i Włoch.

Polskie zespoły uczestniczące w projekcie CTAO są zrzeszone w polskim konsorcjum projektu Cherenkov Telescope Array, które skupia 13 polskich instytucji naukowych. Wkład Polski w budowę tej inicjatywy obejmuje dostawy aparatury i rozwój oprogramowania. Polska odpowiada również za dostarczenie głównych elementów struktury mechanicznej i napędu teleskopów MST, połowy zwierciadeł dla teleskopów MST w południowej lokalizacji CTAO (Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego PAN) i oprogramowania w ramach pakietów ACADA (Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN) i SUSS (Akademickie Centrum Komputerowe Cyfronet AGH).

Zespół naukowców i inżynierów z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN od początku uczestniczy w pracach badawczo-rozwojowych związanych z projektem CTAO. W instytucie zaprojektowano i zbudowano dwa prototypy małych teleskopów Czerenkowa SST-1M, które proponowano jako jedno z rozwiązań dla sieci małych teleskopów SST.Pracownicy IFJ PAN uczestniczyli również w pracach nad strukturą mechaniczną i układem optycznym średnich teleskopów MST. W Instytucie opracowano innowacyjną technologię wytwarzania zwierciadeł kompozytowych przeznaczonych dla tych teleskopów. Naukowcy z IFJ PAN brali także udział w przygotowaniu naukowych podstaw projektu CTAO.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Rosja zapowiada testy nowego statku kosmicznego

Rosja zapowiada jesienne testy systemu spadochronowego nowego statku załogowego PTK NP, który ma w przyszłości zastąpić statki Sojuz w misjach załogowych na niską orbitę okołoziemską. Projekt rozwijany jest od niemal dwóch dekad i wielokrotnie zmieniał nazwę oraz zakładane terminy realizacji.

O planowanych testach poinformował we wrześniu dyrektor generalny Roskosmosu Dmitrij Bakanow. Według jego deklaracji jesienią 2026 r. na rosyjskim Dalekim Wschodzie mają zostać przeprowadzone zrzut spadochronowy i test systemu spadochronowego. Sprawę szerzej opisał też portal branżowy Ars Technica, zwracając uwagę na wieloletnie opóźnienia rosyjskiego programu.

Rosyjski statek jest rozwijany jako kapsuła kosmiczna wielokrotnego użytku przeznaczona przede wszystkim do przewozu ludzi i ładunków na stacje kosmiczne znajdujące się na niskiej orbicie okołoziemskiej (LEO). W założeniach programu statek ma również umożliwić realizację przyszłych misji związanych z eksploracją Księżyca.

Projekt przez lata funkcjonował pod różnymi nazwami. Początkowo określano go jako PPTS, następnie PTK NP, a w 2016 r. otrzymał nazwę Federacja. W 2019 r. Roskosmos przemianował statek na Orel (Orzeł). Obecne kierownictwo rosyjskiej agencji ponownie posługuje się jednak technicznym oznaczeniem PTK NP.

Jesienny test ma być jednym z pierwszych etapów obecnej kampanii prób. Roskosmos zapowiada również testy systemu ratunkowego w sytuacji awaryjnej na stanowisku startowym, które mają zostać przeprowadzone jeszcze w 2026 r. W 2027 r. planowane są natomiast testy w warunkach odpowiadających strefie maksymalnych obciążeń aerodynamicznych podczas wznoszenia rakiety.

Pierwszy lot nowego statku Roskosmos planuje obecnie na 2028–2029 r. W kwietniu 2026 r. konstruktor generalny RKK Energia Władimir Sołowjow mówił o takim terminie jako celu dla pierwszego lotu. Według wcześniejszych założeń w ramach prób w 2028 r. miały zostać wykonane jeden lot bezzałogowy oraz dwa loty z kosmonautami na pokładzie.

Rosyjskie deklaracje dotyczące terminów należy jednak traktować z ostrożnością. Program PTK NP rozwijany jest od około 20 lat, dlatego najbliższe testy spadochronowe będą istotnym sprawdzianem tego, czy projekt rzeczywiście wchodzi w bardziej zaawansowaną fazę rozwoju.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Tajna misja SpaceX. Nowe satelity Starshield na orbicie?

Firma SpaceX przeprowadziła kolejną tajną misję na zlecenie amerykańskich Sił Kosmicznych (U.S. Space Force, USSF). Rakieta Falcon 9 wyniosła na orbitę nieujawniony ładunek, który według dostępnych doniesień mógł obejmować kolejne satelity wojskowego systemu Starshield.

Start misji USSF-481, określanej również jako TH-2, odbył się 16 października 2026 r. czasu polskiego z bazy Vandenberg w Kalifornii. SpaceX potwierdziła powodzenie lotu. Nie ujawniono jednak szczegółów dotyczących ładunku ani jego dokładnego przeznaczenia na orbicie.

Do realizacji misji wykorzystano rakietę Falcon 9, której pierwszy stopień oznaczony jako B1081 poleciał po raz 28. Po oddzieleniu od drugiego stopnia powrócił na Ziemię i wylądował na autonomicznej barce Of Course I Still Love You, operującej na Oceanie Spokojnym. Transmisja SpaceX zakończyła się po lądowaniu boostera, nie pokazując dalszych etapów misji.

Ze względu na tajny charakter misji ani SpaceX, ani amerykańskie siły zbrojne nie ujawniły, jaki ładunek znalazł się pod owiewką rakiety. Wiadomo, że został on umieszczony na niskiej orbicie okołoziemskiej (LEO). Przypuszcza się, że mogły to być kolejne satelity wojskowego systemu Starshield. Jest to rozwiązanie rozwijane przez SpaceX na bazie technologii Starlink, przeznaczone do zastosowań związanych z bezpieczeństwem narodowym USA.

Źródła podają, że Falcon 9 wyniósł tym razem na orbitę 17 satelitów systemu Starshield. To kolejna misja realizowana w ostatnich miesiącach, której celem jest rozbudowa infrastruktury satelitarnej wykorzystywanej na potrzeby bezpieczeństwa narodowego USA. Warto przypomnieć, że Starshield jest rozwijany przez SpaceX na zlecenie amerykańskich instytucji rządowych, a system pozostaje pod kontrolą rządu USA.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Oszałamiające nagrania wejścia statku w gęste warstwy atmosfery, gdzie można zaobserwować powstawanie plazmy

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Burze w Układzie Słonecznym

https://t.me/astroobserwacje

🪐 „Nadmasywne” białe karły: silne pole magnetyczne może pozwolić pozostałości gwiazdy przekroczyć granicę Chandrasekara

Białe karły to niezwykle gęste pozostałości gwiazd, które kiedyś przypominały Słońce. Zazwyczaj masa białych karłów nie przekracza ~1,38-1,44 mas Słońca, ale w przypadku szybkiej rotacji, ta wartość może się nieznacznie zwiększyć.

Symulacje komputerowe ewolucji gwiazdy o masie Słońca, przeprowadzone w ramach niedawno opublikowanego badania, uwzględniają wewnętrzne pole magnetyczne gwiazdy oraz późniejsze ochładzanie się białego karła. Następnie do modelu dodano towarzyszącą gwiazdę, z której biały karzeł pobiera materię. W miarę gromadzenia się gazu od sąsiada, biały karzeł się kurczy, a pole magnetyczne wzmacnia. W określonych warunkach, zapewnia ono dodatkowe „opory” dla grawitacji, pozwalając obiektowi pozostać stabilnym nawet przy osiągnięciu 2,4 mas Słońca.

A co, jeśli biały karzeł mimo wszystko przekroczy teoretyczną granicę masy? Czasami pobiera zbyt dużo materii od swojej towarzyszącej gwiazdy. „Przejadanie się” prowadzi do wybuchu supernowej typu Ia. Te supernowe są wykorzystywane jako „standardowe świece” do określania odległości do odległych galaktyk, co pomaga w badaniu rozszerzania się Wszechświata.

Jednak „standardowe świece” w rzeczywistości nie są tak bardzo standardowe. Obecnie wyróżnia się kilka podtypów supernowych typu Ia, więc do niektórych należy stosować korekty w celu standaryzacji. Obserwacje niezwykle jasnych supernowych Ia (takich jak SN 2003fg) sugerują, że odpowiadające im białe karły osiągały masę 2,8 mas Słońca.

https://t.me/astroobserwacje

🪐 Pod powierzchnią Merkurego mogą znajdować się ogromne złoża diamentów

Na wczesnych etapach formowania się Merkurego, temperatura i ciśnienie pod jego powierzchnią były idealne do powstawania diamentów.

Dane zebrane przez sondę Messenger potwierdzają wysoką koncentrację węgla na planecie, co czyni tę hipotezę jeszcze bardziej prawdopodobną.

🪐 Samba i Tango kończą misję. Satelity spłoną dzisiaj w atmosferze Ziemi

Satelity Samba i Tango, stanowiące elementy pionierskiej misji Cluster, zakończą swoją działalność kolejno 31 sierpnia i 1 września, gdy wejdą w atmosferę naszej planety nad południowym Pacyfikiem. Zespół naukowców zaplanował obserwacje obu tych wydarzeń podczas dedykowanych lotów samolotem, by zebrać dane z pierwszej ręki. Analiza przebiegu wejścia satelitów w atmosferę ma pomóc w ulepszeniu konstrukcji przyszłych satelitów oraz ograniczeniu ryzyka związanego z tzw. kosmicznymi śmieciami.

Jak podkreślają eksperci biorący udział w przedsięwzięciu, takie rejestracje stanowią unikatową szansę na porównanie laboratoryjnych symulacji z rzeczywistymi zdarzeniami. Inżynierowie starają się odwzorowywać warunki panujące przy wejściu satelity w atmosferę, ale tylko bezpośrednia obserwacja umożliwia zweryfikowanie tych modeli. "Musimy lepiej rozumieć mechanizmy dezintegracji obiektów w atmosferze, żeby efektywniej projektować satelity spalające się całkowicie nad Ziemią i minimalizować zagrożenia" - zwraca uwagę analityk ESA Stijn Lemmens.

Loty obserwacyjne nad południowym Pacyfikiem realizuje zespół ROSIE, kierowany przez Astros Solutions. Misja wymaga precyzyjnego planowania logistyki – swoisty "wypad" nad ocean potrwa kilka godzin, a po powrocie do bazy na Tonga ten sam zespół i sprzęt ponownie wystartuje dzień później, by rejestrować wejście drugiego satelity. W akcji używane jest 30 nowoczesnych instrumentów, które mają śledzić między innymi zmiany widmowe materiałów, pozwalając określić, które fragmenty satelity ulegają roztopieniu.

Według specjalistów, już styczniowe przygotowania do wejść w atmosferę satelitów Samba i Tango były nietypowe. Inaczej niż większość satelitów, które stopniowo opadają przez opór atmosfery, te poruszają się po mocno wydłużonej orbicie, a o ich powrocie decydują wieloletnie oddziaływania grawitacyjne Ziemi, Słońca i Księżyca. Dzięki temu można było precyzyjnie wyznaczyć czas i miejsce wejścia, dopasowując logistykę dla badań.

Wcześniejsze obserwacje wejścia satelity Salsa dostarczyły zaskakujących wniosków. Stijn Lemmens zauważa: "Zarejestrowaliśmy odchylenie rzędu 20 proc. od przewidywanej gęstości atmosfery, co pokazało, jak duże są niepewności dotyczące jej górnych warstw". Dodatkowo moment rozpadu samego obiektu nastąpił wcześniej, niż prognozowały to modele, co otwiera nowe pytania dotyczące wiarygodności obecnych przewidywań.

Bruno Sousa, menedżer operacyjny misji Cluster z ESA, zwraca uwagę na nietypowe zachowanie satelitów podczas ostatnich przejść perygeum przed ponownym wejściem w atmosferę. "Podczas jednego z ostatnich przelotów satelity przebywały na rekordowo niskim pułapie ok. 110 km i pozostawały w pełni sprawne, co czyni je najniżej latającymi aktywnymi sondami tego typu". Niestety wysokie temperatury spowodowały awarię zasilania paneli słonecznych i utratę części danych – tym razem naukowcy liczą na lepsze rezultaty dzięki bardziej korzystnym warunkom energetycznym Samba i Tango.

Dane z tegorocznych rejestracji mają wspierać strategię ESA "Zero Debris", zakładającą minimalizację pozostałości po misjach satelitarnych. W planach jest już kolejny krok: obserwacja wejścia w atmosferę satelity Draco, który pozwoli na analizę zarówno z ziemi, jak i bezpośrednio z jego pokładu. Zbierane informacje mogą znacząco poprawić bezpieczeństwo przyszłych misji i ograniczyć problem kosmicznych odpadów.

🪐 Złoty wiek odkryć się rozpoczął.
— tak Jared Isaacman skomentował wczorajsze uruchomienie kosmicznego teleskopu im. Nancy Grace Roman.

Być może ma rację. W rzeczywistości każdy duży teleskop nie tylko odpowiadał na istniejące pytania astrofizyki, ale również stwarzał nowe.

Te czasy jeszcze nadejdą, a na razie możemy cieszyć się niesamowitymi, historycznymi ujęciami: NGRST opuszcza na zawsze Ziemię i wyrusza do swojego nowego "domu" – punktu Lagrange'a L₂ w układzie Słońce-Ziemia.

🪐 NASA rozpoczęło montaż silników rakiety SLS dla misji Artemis III

Cztery silniki RS-25 są https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/08/27/nasa-starts-artemis-iii-engine-install-boosters-crew-training-advance/ do centralnego bloku – każdy waży 3,5 tony i generuje ciąg prawie 227 ton. Wszystkie one już wcześniej leciały w kosmos na wahadłowcach.

Równolegle, specjaliści montują silniki rakietowe na paliwo stałe i przygotowują statek kosmiczny "Orion".

Start załogowej misji na Księżyc jest zaplanowany na rok 2027.

🪐 Polska i Ukraina uruchomiły wspólne centrum aparatury naukowej

27 sierpnia 2026 r. ministrowie nauki Polski i Ukrainy Marcin Kulasek i Andrij Butenko otworzyli w odbudowanym Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologicznym na górze Pop Iwan Międzynarodowe Centrum Wspólnego Użytkowania Aparatury Naukowej. Obserwatorium powstało w okresie międzywojennym z inicjatywy Uniwersytetu Warszawskiego.

O otwarciu centrum poinformował minister edukacji Ukrainy Andrij Butenko w piątek w serwisie Facebook. Butenko przekazał, że wspólnie z polskim ministrem nauki i szkolnictwa wyższego Marcinem Kulaskiem podpisali na szczycie deklarację o współpracy, zakładającą rozwój Karpat jako otwartej przestrzeni dla nauki i edukacji.

„Treść deklaracji wykracza poza sferę akademicką. Jest potwierdzeniem, że Ukraina i Polska podążają wspólną europejską drogą, opartą na zaufaniu, dobrym sąsiedztwie i odpowiedzialności za przyszłość regionu” – napisał Butenko.Minister dodał, że na górze zainstalowano teleskop pod kopułą zaprojektowaną specjalnie z myślą o trudnych warunkach pogodowych, panujących na dużych wysokościach. W przyszłości teleskop zostanie wyposażony w zrobotyzowany system, dzięki czemu będzie można nim sterować zdalnie.

Obserwatorium zostało odnowione przez Karpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka we współpracy ze Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Zainstalowana tam aparatura będzie dostępna nie tylko dla obu uczelni, lecz także dla innych zespołów badawczych, które będą mogły ubiegać się o możliwość jej wykorzystania.

„Obserwatorium zbudowano w 1938 roku jako stację naukową Uniwersytetu Warszawskiego. Władze sowieckie je zniszczyły, a przez dziesięciolecia na szczycie znajdowała się ruina. Ukraińcy i Polacy odbudowali je wspólnie. Projekt rozpoczął się jeszcze w 2012 roku. Mimo pełnoskalowej inwazji, dzięki współpracy strony ukraińskiej i polskiej udało się go zrealizować” – podkreślił Butenko.

Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologiczne im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, znane jako „Biały Słoń”, powstało w latach 1936–1938 z inicjatywy Uniwersytetu Warszawskiego i Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. Była to wówczas jedna z dwóch najnowocześniejszych placówek tego typu w Europie. Funkcjonowanie obserwatorium przerwał jednak wybuch II wojny światowej, a po jej zakończeniu tereny te znalazły się w granicach Związku Radzieckiego.

Opuszczony budynek przez lata służył głównie jako schronienie dla turystów. Prace nad odbudową obiektu rozpoczęły się w 2012 r. W 2016 r. Uniwersytet Warszawski i Karpacki Uniwersytet Narodowy rozpoczęły współpracę nad stworzeniem w nim ośrodka polsko-ukraińskiej współpracy naukowej. Od 2017 r. działa tam również polsko-ukraińska stacja ratownictwa górskiego. Ihor Usatenko.

🪐 Oto piękne zdjęcie z misji Hubble . Przedstawia ono gromadę kulistą NGC 6540. Znajduje się ono w odległości 17 tysięcy lat świetlnych od Ziemi, w kierunku konstelacji Strzelca.

Gromady kuliste takie jak NGC 6540, są jednymi z najstarszych obiektów we Wszechświecie. Są to grupy gwiazd, ściśle powiązanych grawitacyjnie. Ich populacja może wahać się od dziesiątek tysięcy do milionów gwiazd.

Warto zauważyć, że najjaśniejsze gwiazdy na zdjęciu z teleskopu Hubble są "ozdobione" krzyżowymi wzorami świetlnymi, znanymi jako promienie dyfrakcji. Jest to charakterystyczny efekt optyczny, często obserwowany na zdjęciach teleskopów zwierciadlanych. Powstaje on w wyniku dyfrakcji światła na wspornikach, które podtrzymują lustro wtórne.

🪐 Teleskop Nancy Grace Roman wystartował. Wyniósł go Falcon Heavy

Rakieta Falcon Heavy firmy SpaceX pomyślnie wyniosła w kosmos Teleskop Nancy Grace Roman. Obserwatorium ma prowadzić szeroko zakrojone obserwacje Wszechświata i pomóc naukowcom lepiej zrozumieć http://m.in/. naturę ciemnej energii oraz ewolucję galaktyk. NASA spodziewa się, że teleskop może pozwolić na odkrycie nawet 100 tys. planet pozasłonecznych.

Start misji odbył się 30 sierpnia 2026 r. z Centrum Kosmicznego im. Johna F. Kennedy’ego na Florydzie. Falcon Heavy wystartował ze stanowiska Launch Complex 39A i skierował obserwatorium na trajektorię prowadzącą do drugiego punktu libracyjnego układu Słońce–Ziemia (L2), oddalonego od naszej planety o około 1,5 mln kilometrów.

NASA spodziewa się, że Teleskop Nancy Grace Roman dotrze w rejon L2 po około 100 dniach, w trakcie których prowadzone będą rozkładanie, uruchamianie i kalibracja instrumentów nowego obserwatorium.

🪐 Udany start Ariane 6. Nowoczesny satelita trafił na orbitę

Nowy satelita meteorologiczny MTG-I2 Meteosat ma zwiększyć europejskie zdolności do monitorowania i przewidywania coraz bardziej ekstremalnych zjawisk pogodowych na kontynencie.

Start rakiety Ariane 6 z dwoma boosterami na paliwo stałe odbył się tradycyjnie z Gujany Francuskiej o godz. 22:11 czasu polskiego 27 sierpnia br. Był to dziewiąty lot rakiety od czasu jej debiutu w 2024 r., czwarty w tym roku i pierwszy na orbitę geostacjonarną. Tym razem europejska rakieta dostarczy swój ładunek dalej niż kiedykolwiek wcześniej, na docelową wysokość 35 786 km nad Ziemią.

Na tej właśnie orbicie za dwa tygodnie zawiśnie nad Europą, a dokładniej wzdłuż linii Niemcy–Sardynia, trzeci z sześciu satelitów Meteosat trzeciej generacji (MTG-I2), należący do Europejskiej Organizacji Eksploatacji Satelitów Meteorologicznych (EUMETSAT). Ważący niemal cztery tony satelita obrazowania pogodowego został wyposażony w „dwa z najpotężniejszych i najbardziej imponujących instrumentów obrazujących, jakie kiedykolwiek umieszczono na orbicie geostacjonarnej”, jak określiła je ESA.

Mowa tutaj o Flexible Combined Imager (FCI), który pozwala na skanowanie wybranych obszarów z rozdzielczością do 500 metrów nawet co 2,5 minuty w 16 kanałach spektralnych. W praktyce daje to możliwość znacznie szybszego wykrywania i śledzenia gwałtownie rozwijających się zjawisk pogodowych, takich jak burze, pożary czy chmury pyłu wulkanicznego, a dzięki temu wcześniejszego i dokładniejszego ostrzegania przed nimi.

Drugim instrumentem na pokładzie satelity jest Lightning Imager, który, jak wskazuje nazwa, pozwala na obserwowanie pojedynczych wyładowań atmosferycznych zarówno w dzień, jak i w nocy. Dzięki niemu możliwe będzie znacznie dokładniejsze prognozowanie gwałtownie rozwijających się zjawisk pogodowych niemal w czasie rzeczywistym, określane mianem nowcastingu.

Jednak największe możliwości satelita zaoferuje, działając w trio z dwiema wcześniej wyniesionymi jednostkami: obrazującą MTG-I1 z 2022 r. oraz sondującą MTG-S1 z 2025 r. Zestawienie poziomych i pionowych skanów atmosfery pozwoli tworzyć tzw. weather cubes, czyli szczegółowe trójwymiarowe modele jej struktury i zachodzących w niej procesów. Start kolejnej, a zarazem ostatniej trójki satelitów Meteosat trzeciej generacji planowany jest na lata 30.

🪐 Astronika rozpoczyna działalność w segmencie robotyki orbitalnej

Astronika https://astronika.pl/astronika-rozpoczyna-dzialalnosc-w-segmencie-robotyki-orbitalnej/ swojego pierwszego kontraktu w obszarze robotyki orbitalnej. Firma dostarczy mechanizm dokowania na potrzeby misji RISE, realizowanej przez włoską spółkę D-Orbit, jednego z czołowych europejskich operatorów usług orbitalnych.

Mechanizm Hard Lock ma pełnić kluczową funkcję podczas dokowania satelitów na orbicie. Jego zadaniem jest zapewnienie trwałego i niezawodnego połączenia pomiędzy dwoma obiektami po wykonaniu fazy przechwycenia i pozycjonowania.

Tego typu rozwiązania stanowią jeden z podstawowych elementów rozwijającego się rynku usług orbitalnych, obejmującego serwisowanie satelitów, przedłużanie ich życia operacyjnego, inspekcje oraz usuwanie obiektów kosmicznych z orbity.

Kontrakt związany z misją RISE oznacza wejście Astroniki w nowy segment działalności. Dotychczas firma była znana przede wszystkim z rozwoju i dostarczania zaawansowanych mechanizmów dla misji planetarnych, systemów penetracyjnych oraz urządzeń wykorzystywanych w eksploracji kosmosu. Udział w projekcie RISE pozwala rozszerzyć kompetencje przedsiębiorstwa o technologie przeznaczone do operacji orbitalnych realizowanych w bezpośrednim sąsiedztwie satelitów.

RISE ma zademonstrować technologię, która w przyszłości pozwoli znacząco wydłużać okres eksploatacji satelitów znajdujących się na orbicie geostacjonarnej (GEO). Celem misji będzie autonomiczne zbliżenie się statku serwisowego do działającego satelity, bezpieczne przechwycenie go, zadokowanie, a następnie wykonanie manewrów orbitalnych.

🪐 SpaceX zbuduje nową bazę startową dla Starship w Luizjanie

https://www.opportunitylouisiana.gov/news/spacex-launches-new-era-of-commercial-spaceflight-with-100-billion-louisiana-campus, o wartości 100 miliardów dolarów, umożliwi zwiększenie liczby startów superciężkiej rakiety Starship.

Firma Elona Muska planuje umieścić na terenie kompleksu 10 platform startowych i w przyszłości zamierza przeprowadzać z niego tysiące startów rocznie.

Budowa kompleksu ma się rozpocząć w 2027 roku, a pierwszy start jest planowany na rok 2029.