Karona Vitauta: гісторыя онлайн 🔻

🔻 https://karonavitauta.org/public/smazanyya-kastany-rasenni-yakiya-adkryli-darogu-vaineАле падзеі 23 жніўня 1939 года паказалі адваротнае: Сталін з Гітлерам ударылі па руках і заключылі подлы пакт, вырашальны ў тым ліку і для беларускіх земляў: яны даставаліся таталітарнаму савецкаму рэжыму, які абрынуў на іх вынішчальныя рэпрэсіі.

Сакрэтны пратакол да гэтага пакта, названага гісторыяй прозвішчамі міністраў замежных справаў абодвух імперый Молатава-Рыбентропа, перакрэслівае версію і савецкай, і крамлёўскай расейскай, і лукашэнкаўскай гісторый.

Вырашаючы свае задачы, Сталін і Гітлер, па-просту разарвалі дзяржавы і народы Еўропы, адкрылі дарогу да жахлівай Сусветнай вайны.

Савецкі Саюз да 1989 года не прызнаваў наяўнасць сакрэтных дамоваў з Гітлерам, называў іх «фальшыўкамі, пакліканымі зганьбіць міралюбную палітыку СССР».

🚩 Як нацысты і камуністы дайшлі да згоды чытаць тут: https://karonavitauta.org/public/smazanyya-kastany-rasenni-yakiya-adkryli-darogu-vaine

❤️

🔻 https://karonavitauta.org/public/kali-tras-sto-vyadoma-pra-nevyadomae-zaboistva-cygano-u-asmyane

Калі Траш - гэта чорны жах на адным з цыганскіх дыялектаў. Цыганоў у Ашмяне і ваколіцах у часе Другой сусветнай вайны масава забівалі некалькі разоў - сем’ямі, табарамі, іх арыштоўвалі на дарогах, у вёсках і нават проста на гарадскім рынку.

Жахлівыя падзеі, пра якія сёння пішам, адбыліся ўвосень 1941-м годзе ў беларускай Ашмяне на гістарычнай Віленшчыне. Гісторыю давялося збіраць з аскепкаў сведчанняў і ўскосных узгадак у беларускіх, польскіх, літоўскіх публікацыях.

🚩 Дзелімся ўсім, што ведаем пра гэтыя падзеі, тут - https://karonavitauta.org/public/kali-tras-sto-vyadoma-pra-nevyadomae-zaboistva-cygano-u-asmyane

❤️

https://karonavitauta.org/public/gazeta-zyve-belarus-u-1952-godze-belarusi-yak-takoe-bylo-magcymym

Адзін нумар газеты дакладна пабачыў свет і трапіў да чытачоў. Маглі быць і наступныя. Аднак у Маскве савецкія органы дзяржаўнай бяспекі перлюстравалі ўсю карэспандэнцыю, якая ішла з Беларусі за мяжу. Увагу прыцягнулі чатыры лісты: усе на адно імя і на адзін французскі адрас. Так і пачалося паляванне на чалавека, які стаяў за выданнем.

Друкарня, у якой пабачыў свет першы нумар газеты «Жыве Беларусь», была падпольнай і працавала ў лесе паміж Вілейкай і Маладзечнам. Шрыфты, наборныя планкі, фарбу і рулоны газетнай паперы былі здабытыя з друкарні машынна-трактарнай станцыі ў мястэчку Вязынь, дзе мясцовыя камуністы штампавалі прапагандысцкую прадукцыю.

🚩Чытаць далей: https://karonavitauta.org/public/gazeta-zyve-belarus-u-1952-godze-belarusi-yak-takoe-bylo-magcymym

❤️

15 жніўня 1972 года ў Менску пры нявысветленых абставінах быў забіты мастак, лідар нацыянальна-адраджэнскага руху, сябра Уладзімера Караткевіча – Лявон Баразна. Непасрэдна перад забойствам ён рыхтаваў акцыю пратэсту супраць разбурэння гістарычнага цэнтра Менска.

У 1969 годзе разам з Зянонам Пазняком выступаў у абарону вуліцы Няміга. Іх сумесны артыкул надрукавала газета "Правда", дзякуючы чаму Машэраў на 3 гады прыпыніў знішчэнне Нямігі. Баразна раней працаваў галоўным мастаком Мастацкага фонду БССР. У 1967 годзе яму даручылі афармленне Менска да 900-гадовага юбілею, але неўзабаве ён быў адхілены ад працы.

15 жніўня 1972 года ў Старым горадзе ён кінуўся на вуліцы ратаваць жанчыну, на якую напалі бандыты. Дзяўчына імгненна знікла, а Лявон атрымаў смяротны ўдар. Следчыя органы трактавалі гэта забойства як звычайны крымінал, але пэўныя акалічнасці даюць падставы падазраваць у здзяйсненні злачынства савецкімі спецслужбамі. Забойцы атрымалі малы тэрміны, пазней неўзабаве скасаваны амністыяй.

🔻 https://karonavitauta.org/public/yak-alyaksandr-milinkevic-zapusci-gadzinnik-yaki-padava-signaly-vyaznyam-u-siza Той гадзіннік на Фарным касцёле Гродна ведае кожны, хто хоць раз бываў у цэнтры гэтага горада. А калі і не бачыў, то дакладна чуў: ён адбівае не толькі гадзіны, але і паўгадзіны, і чвэрці.

У 50-я гады, гарадзенскія ўлады запатрабавалі спыніць гадзіннік. Спачатку прыдумалі, што з дапамогай бою гадзінніка перадаюцца нейкія сігналы ў Гродзенскую турму.

Даглядчыца толькі разводзіла рукамі: як гэта магчыма, калі ён заўсёды б'е аднолькава? Тады «знайшлася» іншая прычына. Маўляў, бой гадзінніка блытае кіроўцаў тралейбусаў, якія паварочваюць непадалёк. Найхутчэй жа шляхетнасць і еўрапейскасць Гародні былі не да спадобы тым, хто прымаў такія рашэнні. Так ці інакш, улады прымусілі гадзіннік замаўчаць.

🚩 Дэталі гісторыі тут - https://karonavitauta.org/public/yak-alyaksandr-milinkevic-zapusci-gadzinnik-yaki-padava-signaly-vyaznyam-u-siza

❤️

🔻 https://karonavitauta.org/public/spynice-teror-gistoryya-belaruskai-demanstracyi-1971-goda
https://karonavitauta.org/public/spynice-teror-gistoryya-belaruskai-demanstracyi-1971-godaПратэст доўжылася ўсяго некалькі хвілін. Але менавіта гэтыя некалькі хвілін зрабілі яе гістарычнай - адной з першых гучных антысавецкіх публічных акцый у Беларусі.

55 год таму, 11 жніўня 1971 года, больш за сотню юнакоў і дзяўчат выйшлі на Савецкую плошчу беларускага Гродна з плакатамі «Спыніце тэрор», «Свабоду рок-н-ролу», «Рукі прэч ад доўгіх валасоў» і All You Need Is Love.

Яны былі хіпі. Хаця ім было не істотна як іх называлі:
Мы проста жылі так, як хацелі: апраналі і слухалі тое, што нам падабалася. Мы былі маладыя, здаровыя, вясёлыя: сядзелі, травілі анекдоты, гулялі да раніцы...Марылі набыць Замкавую гару ў Гродна, абвясціць там незалежную дзяржаву, каб ні камунізму, ні сацыялізму, нармальная свабодная дзяржава без маразма.

Чыталь далей - https://karonavitauta.org/public/spynice-teror-gistoryya-belaruskai-demanstracyi-1971-goda

❤️

🔻 https://karonavitauta.org/public/umyastoski-francisak апазналі сярод расстраляных афіцэраў польскага войска падчас эксгумацыі месца масавых савецкіх забойстваў у Катыні ўвесну 1943 года. Пры ім былі дзве візітоўкі, медычная даведка і фотаздымак.

У міжваеннай Заходняй Беларусі Францішак Умястоўскі быў адным з самых вядомых беларускіх рэдактараў і публіцыстаў. Ён выдаваў і рэдагаваў «Беларускую культуру» і «Беларускі дзень», пастаянна палемізаваў з польскімі ўладамі, беларускімі палітыкамі і тымі беларускімі дзеячамі, якія прыхільна глядзелі на Савецкі Саюз.

- Мы аб'яўляєм вайну ўсім цёмным сілам, каторым дзеля карысці сваёй вялікая выгода была трымаць васьмімільённы народ беларускі ў нядолі і паняверцы, баламуціць і дурыць яго, - такім маніфестам пачынаўся першы нумар першай легальнай беларускамоўнай газеты, якую Умястоўскі выдаваў разам з Цёткай, Іванам і Антонам Луцкевічамі.

https://karonavitauta.org/public/umyastoski-francisak

❤️

🔻 https://karonavitauta.org/public/zabrac-mayomasc-u-belarusa-sxema-kacyaryny-ii Схема расейскай імператрыцы, на жаль, рабочая і сёння.

Амаль 230 гадоў таму, каб задушыць у Беларусі незалежніцкае паўстанне Тадэвуша Касцюшкі, расейская акупацыйная адміністрацыя стварыла на беларускіх землях разгалінаваную сістэму канфіскацыі маёмасці.

🚩 Тлумачым схему тут- https://karonavitauta.org/public/zabrac-mayomasc-u-belarusa-sxema-kacyaryny-ii

❤️

🖤 Сёння 100 гадоў са дня нараджэння Алеся Адамовіча.

3 жніўня 1926 года нарадзіўся пісьменнік, крытык, навуковец, кінасцэнарыст, публіцыст і грамадскі дзеяч Алесь Адамовіч.

"Жыцьцё маё... так ішло: у 16 маглі забіць, дый пазьней падстаўляўся, але пражытыя ажно за 60 лічу падарункам. Чаго енчыць? Апроч таго, мабыць, я з тых, хто сябе ня дужа высока ацэньваў. Ажыцьцявіўся, на колькі быў запраграмаваны, крыху больш, крыху менш — ужо ня мае значэньня. (...) У чалавека няма абавязку нарадзіцца. Але памерці — абавязак кожнага. Вось і памры. (...) Проста ня трэба пераацэньваць сябе, і будзеш ставіцца да гэтае падзеі спакайней".

https://knihi.com/Ales_Adamovic/ ⬅️

🔻 Іосіф Апанскі доўга разглядаў невялікую фотакартку, вынятую падчас ператрусу ў кватэры слуцкага актывіста. Некалькі разоў перавярнуў яе. На адвароце - кароткі дарчы надпіс датаваны 1923 годам.

http://www.karonavitauta.org/

Апанскаму было ўсяго дваццаць сем. Але за ягонымі плячыма ўжо імклівая чэкісцкая кар’ера ў Савецкай Беларусі. Ён даўно шукаў прыдатную нагоду ўдарыць па прабеларускіх камуністах і беларускай інтэлігенцыі, якая рухала палітыку беларусізацыі.

Патрэбнае яму імя, першая ахвяра кампаніі, было на адвароце здымка. Якуб Колас. 👉 https://karonavitauta.org/public/u-daganyalki-z-cekistami-yak-gpu-padbiralasya-da-yakuba-kolasa

https://karonavitauta.org/public/vilnya-1930-catyry-postaci-belaruskaga-adradzennya

💪 Аўтар гэтых радкоў - Аўген Бартуль, адзін з самых заўважных паэтаў Заходняй Беларусі. На здымку, зробленым улетку 1930 года ў Вільні, ён у модных тады пумпах - кароткіх пуцатых мужчынскіх нагавіцах, зашпіленых пад каленамі.

На фота чатыры беларускія студэнты Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя, актывісты і лідары Беларускага студэнцкага саюза. Яны выдаюць беларускія часопісы, даследуюць гісторыю Беларусі, арганізуюць беларускі студэнцкі рух, займаюцца беларускай асветай і развіваюць беларускае палітычнае жыццё.

🚩Іх лёсы ў нашым матэрыяле: https://karonavitauta.org/public/vilnya-1930-catyry-postaci-belaruskaga-adradzennya

🔻У сённяшні панядзелак распавядаем пра іншы панядзелак😜 нашай беларускай гісторыі - 25 сакавіка 1957 года.

"...Беручы пад увагу тое, што ва ўсім свеце прызнана: мужны і патрыятычны беларускі народ ніколі не спыняў супраціву камуністычнаму таталітарызму і працягвае яго да сённяшняга дня..."

У 1957-м, мэр Н'ю-Ёрка Роберт Ф. Вагнер афіцыйна абвясціў аб адзначэнні ў горадзе 25 сакавіка Дня незалежнасці Беларусі.

Вось што ён напісаў з гэтай нагоды да жыхароў сталіцы свету амаль 70 год таму: 🔻 https://karonavitauta.org/public/panyadzelak-u-nyu-yorku-yaki-sta-dnyom-nezaleznasci-belarusi

На фота: А гэта ўжо 1989 год. Афіцыйны зварот Джорджа Буша да беларусаў з нагоды Дня Незалежнасці Беларусі

🔻 Калі 29 жніўня 1948 года супрацоўнікі МГБ прыйшлі арыштоўваць Мікалая Марцінчыка, яны ведалі, што забіраюць аднаго з найлепшых беларускіх педыятраў - https://karonavitauta.org/public/marcincyk-mikalai

Папулярнага лекара абвясцілі «агентам нацыянал-фашызму» і, натуральна, «беларускім нацыяналістам».
Савецкія следчыя дасталі з архіваў падзеі дваццацігадовай даўнасці, калі Марцінчык быў адным з найбольш актыўных дзеячаў беларускага нацыянальнага руху Вільні, Беластоку, Гродна, Палесся і дзясяткаў гарадоў і мястэчак Заходняй Беларусі.

🔻Гісторыя змагання Мікалая Марцінчыка: https://karonavitauta.org/public/marcincyk-mikalai?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHiinQ9mSGZngXdKIIFfvrpsC03GzI3PdD-Loo7m2__o2gtDFJwzmbWsZ1yMg_aem_SeElE4w659LcDSZzd_q8yg

http://www.karonavitauta.org/
🔻 На гэтым здымку 35-ы прэзідэнт ЗША Джон Фіцджэралд Кенэдзі цісне руку невысокаму чалавеку з каротка падстрыжанымі валасамі.

Гэта Давід Дубінскі. Ён нарадзіўся ў беларускім Брэсце, яго імя амаль невядомае ў Беларусі. Але ў сярэдзіне ХХ стагоддзя падтрымку ўраджэнца Брэста шукалі прэзідэнты ЗША - Франклін Рузвельт, Дуайт Эйзенхаўэр, Гары Труман, Джон Кенэдзі, Ліндан Джонсан. 🇺🇸

Як сыну берасцейскага пекара ўдалося стаць адным з самых уплывовых прафсаюзных лідараў Амерыкі, чалавекам, за якому давяралі сотні тысяч амерыканскіх рабочых?
Чытаць далей тут 🔻: https://karonavitauta.org/public/belaruski-sled-u-belym-dome-gistoryya-davida-dubinskaga

Фота з кнігі "The Master of Seventh Avenue: David Dubinsky and the American Labor Movement"

http://www.karonavitauta.org/
🔻 Эпітафія на ягоным помніку гучыць як зварот і заклік для нас сённяшніх, вымушана раскіданых па свеце: «Не сумуйце як тыя, хто надзеі не мае».

Сёння дзень нараджэння Лявона Вітан-Дубейкаўскага – дзяржаўнага дзеяча Беларусі, архітэктара-рэфарматара, які марыў, каб нашы будынкі мелі сваю нацыянальную адметнасць. Яго ўжо называлі «беларускім Гаўдзі», намякаючы на тое, што каталонскі маэстра прывязваў сваю архітэктуру да каталонскай жа ідэнтычнасці, гісторыі і прыроды.

Вітан-Дубейкаўскі нарадзіўся 19 ліпеня 1869 года ў Дубейкаве на Мсціслаўшчыне.

Каб выбраць свой жыццёвы шлях яму хапіла адной знаходкі – асобніка багушэвічавай «Дудкі беларускай», адкапанай у завалах аднаго з касцёлаў Магілеўшчыны. І з гэтай свядомай беларускай даро... https://karonavitauta.org/public/vitan-dubeikaski-lyavon

https://karonavitauta.org/batory-suprac-batoryya
🔻 2026 год багаты на юбілеі і гадавіны, звязаныя са Стэфанам Баторыем:
450-ы юбілей каранацыі на караля Рэчы Паспалітай, 450-годдзе абрання вялікім князем беларуска-літоўскай дзяржавы, а таксама 440-я гадавіна ад ягонай смерці ў Гродне.

Паглядзелі праніклівым беларускім вокам на невідавочныя факты з жыцця і кіравання Стэфана Баторыя:
- палітзняволены ☝️,
- муж жонкі 😁,
- беларусы з літоўцамі наогул не прызнавалі яго абранне 🤓,
- а гарадзенцаў ён наогул прапісаў асобным пунктам у сваім тэстамэнце 🔥.
Ну і бочкі, бочкі, бочкі смачнага такайскага паўсюль.
Усе дэталі біяграфіі тут 🔻:
https://karonavitauta.org/fakty-pra-stefana-batoryya-belaruski-rakurs

Сёння спаўняецца 150 гадоў Алаізе Пашкевіч (Цётцы)!

Алаіза Пашкевіч, аўтарка «Першай чытанкі для дзетак-беларусаў», стала https://penbelarus.org/tag/premija-ciotki за найлепшую кнігу для дзяцей – прэміі Цёткі.

Цётка марыла, каб беларускія дзеці раслі з родным словам. Сёння гэтую справу працягваюць дзясяткі сучасных праектаў – ад казак і аўдыякніг да мабільных аплікацый і адукацыйных гульняў.

🩷 Зрабілі для вас карысную падборку 😊 Мы ўпэўненыя, што ёсць нашмат больш рэсурсаў, таму – дзяліцеся сваімі знаходкамі і дапаўняйце наш спіс у каментарах!

Калі для вас бяспечна:
🔖 Падтрымайце нас https://patreon.com/PENBelarusBY
🔖 Зрабіце нам https://buy.stripe.com/14k7vK1Ij9890nefYY